Grupy pierwszeństwa w urzędzie pracy: kto je ma i czy dostaniesz dotację bez nich

Jeśli czytasz ten tekst, prawdopodobnie w ogłoszeniu o naborze na dotację na firmę trafiłeś na zdanie o grupach pierwszeństwa. Przeczytałeś listę i… nie znalazłeś na niej siebie.

Spokojnie. Grupy pierwszeństwa w urzędzie pracy nie zawsze odcinają od dotacji. Wyjaśnię Ci, kto do nich należy według ustawy, jak urzędy liczą je w naborze i co możesz zrobić, gdy nie należysz do żadnej z nich. Opieram się na ustawie o rynku pracy i służbach zatrudnienia, rozporządzeniu w sprawie wniosków o dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej i na publicznych dokumentach kilku urzędów pracy z 2026 roku.

Kto ma pierwszeństwo w urzędzie pracy według ustawy?

Pierwszeństwo w skierowaniu do form pomocy z urzędu pracy, w tym do dotacji na otwarcie działalności, daje art. 69 ustawy. Grup jest siedem, a o tym, czy do którejś należysz, decydują definicje z art. 2 ustawy, a nie potoczne rozumienie.

• Karta Dużej Rodziny - Jesteś bezrobotny i masz Kartę Dużej Rodziny.
• Powyżej 50. roku życia - Jesteś bezrobotny powyżej 50. roku życia.
• Bez kwalifikacji zawodowych - Nie masz świadectwa ani dyplomu szkoły kształcącej w zawodzie (szkoła branżowa, technikum, szkoła policealna), świadectwa potwierdzającego kwalifikację w zawodzie (np. po egzaminie zawodowym), dyplomu zawodowego, certyfikatu kwalifikacji zawodowej, świadectwa czeladniczego, dyplomu mistrzowskiego ani dyplomu studiów (art. 2 pkt 2).
• Niepełnosprawni - Jesteś osobą niepełnosprawną w rozumieniu ustawy o rehabilitacji zawodowej (art. 2 pkt 19 ustawy o rynku pracy), czyli masz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy albo, wydane przed 16. urodzinami, o niepełnosprawności.
• Długotrwale bezrobotni - W ostatnich 2 latach byłeś w rejestrze łącznie ponad 12 miesięcy, nie licząc staży (art. 2 pkt 4).
• Do 30. roku życia - Nie skończyłeś 30 lat do dnia, w którym urząd stosuje wobec Ciebie formę pomocy (art. 2 pkt 18).
• Samotnie wychowujący dziecko - Sam wychowujesz co najmniej jedno dziecko (jako rodzic albo opiekun prawny) i jesteś panną, kawalerem, wdową, wdowcem, po rozwodzie albo w separacji. Do tej grupy należysz też wtedy, gdy Twój małżonek jest pozbawiony praw rodzicielskich albo odbywa karę więzienia (art. 2 pkt 21).

Przy samotnym wychowywaniu liczy się też wiek dziecka. Ustawa obejmuje dziecko niepełnoletnie, dziecko w każdym wieku pobierające zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny albo rentę socjalną oraz dziecko uczące się do 25. roku życia.

Uwaga na pułapkę z kwalifikacjami. Matura z liceum ogólnokształcącego nie jest na liście dokumentów z art. 2 pkt 2. Jeśli nie skończyłeś szkoły kształcącej w zawodzie ani studiów, nie zdawałeś egzaminu zawodowego (np. po kursie kwalifikacyjnym) i nie masz żadnego z pozostałych dokumentów, ustawa traktuje Cię jako osobę bez kwalifikacji zawodowych. Masz wątpliwość, czy Twój dokument się liczy? Zapytaj w urzędzie.

Lista różni się od tej ze starej ustawy o promocji zatrudnienia. W jej art. 49 mowa była o osobach w szczególnej sytuacji na rynku pracy, które miały pierwszeństwo w skierowaniu do programów specjalnych. Na tamtej liście byli między innymi rodzice dziecka do 6. roku życia i osoby korzystające z pomocy społecznej. Na nowej ich nie ma, za to doszły Karta Dużej Rodziny, brak kwalifikacji i samotne wychowywanie dziecka. Część urzędów nadal pisze w dokumentach o „szczególnej sytuacji na rynku pracy”. Raz chodzi o grupy z art. 69 (tak jest w Kolbuszowej), a raz o grupy z projektu unijnego (Płock pisze o grupach „w szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy”, o czym niżej). Sprawdź, na jaki przepis albo listę powołuje się dokument.

Jak grupa pierwszeństwa działa w naborze na dotację?

Ustawa mówi tylko, że te grupy mają pierwszeństwo. Jak to wygląda w praktyce, każdy urząd ustala sam. W dokumentach urzędów z 2026 roku widać trzy sposoby.

Dodatkowe punkty w karcie oceny

W karcie oceny urzędu pracy w Gdyni przynależność do grupy z art. 69 daje od 0 do 2 punktów. Cały wniosek może dostać najwyżej 60 punktów, a żeby dostać dotację, trzeba zdobyć co najmniej 20 punktów oraz minimum w każdej części karty.

Pierwsza kolejność

Urząd pracy w Węgorzewie w informacji o prawach i obowiązkach wnioskodawcy zapisał, że w pierwszej kolejności dofinansowaniu będą podlegały wnioski osób z grup z art. 69. W tym samym punkcie wymienia osoby, które były w jego rejestrze już w dniu ogłoszenia naboru. Z dokumentu nie wynika, czy wystarczy jeden z tych warunków, czy trzeba spełnić oba, więc w takiej sytuacji zapytaj w urzędzie.

Pierwszeństwo dopiero, gdy brakuje pieniędzy

Urząd pracy w Świeciu w ogłoszeniu o naborze z marca 2026 r. przewidział pierwszeństwo dla grup z art. 69 na wypadek, gdyby wniosków było więcej, niż pozwala limit pieniędzy. Jeśli pieniędzy wystarcza dla wszystkich, przynależność do grupy niczego nie zmienia.

Nabór tylko dla wybranych grup - kiedy Twój wniosek nie przejdzie

To jest ta gorsza wiadomość. Starosta (w jego imieniu działa powiatowy urząd pracy) może określić dodatkowe warunki dotyczące kategorii osób, które mogą starać się o dotację, po pozytywnej opinii powiatowej rady rynku pracy (art. 147 ust. 2 ustawy). Urząd uwzględni wniosek tylko wtedy, gdy spełniasz także te warunki (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia).

Drugie, osobne źródło ograniczeń to projekty unijne, czyli nabory z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+). Taki projekt może mieć własną listę grup, choć nie każdy ją ma: nabór z EFS+ w Świeciu był otwarty dla wszystkich bezrobotnych. Urząd pracy w Słupsku pisze wprost, że przy rozpatrywaniu wniosku sprawdza, czy spełniasz kryteria dostępu do projektów EFS+ i innych programów z ograniczonym dostępem.

Przykład: w naborze Miejskiego Urzędu Pracy w Płocku z lutego 2026 r. uczestnikami projektu mogły być tylko osoby bezrobotne z co najmniej jednej z grup:

• osoby w wieku 18-29 lat,
• osoby długotrwale bezrobotne,
• osoby w wieku 50 lat i więcej,
• osoby z wykształceniem najwyżej średnim (bez policealnego i studiów),
• osoby z niepełnosprawnościami,
• kobiety.

Widzisz różnicę? Grupy w projekcie unijnym nie są tym samym co grupy z art. 69. W Płocku do projektu mogła wejść każda bezrobotna kobieta i każda osoba, która skończyła naukę najwyżej na szkole średniej, a do żadnej grupy nie należał 35-letni mężczyzna po studiach, bez orzeczenia o niepełnosprawności, który był w rejestrze krótko. W projekcie urzędu pracy w Kolbuszowej wiek starszych uczestników to z kolei powyżej 55 lat, a nie 50, choć tam lista jest otwarta: projekt obejmuje bezrobotnych „w szczególności” z tych grup.

Dotacja dla bezrobotnych spoza grup: gdzie szukasz punktów?

Jeśli nabór jest otwarty dla wszystkich bezrobotnych, Twój wniosek normalnie przechodzi ocenę. Przy pierwszeństwie w kolejności (jak w Węgorzewie i Świeciu) pieniądze trafiają najpierw do osób z grup, więc Ty dostaniesz dotację, jeśli środki zostaną. W Węgorzewie urząd obok grup z art. 69 wymienia osoby, które były w jego rejestrze w dniu ogłoszenia naboru. Jeśli wystarczy jeden z tych dwóch warunków, pierwszeństwo daje Ci samo bycie w rejestrze, nawet bez grupy. Zarejestruj się więc wcześniej i zapytaj w urzędzie, jak to liczą. Przy punktach (jak w Gdyni) grupa to tylko jedna rubryka z wielu.

Zobacz proporcje w Gdyni. Za grupę dostajesz najwyżej 2 punkty, a za samo zabezpieczenie umowy 10 punktów przy blokadzie środków albo poręczeniu. Sam weksel daje tylko 2 punkty, a w tej części karty trzeba mieć co najmniej 5, więc wniosek z samym wekslem w Gdyni odpada. Ocena planowanych zakupów to do 17 punktów, a przygotowanie do uruchomienia firmy do 14. Nawet minimum w części z grupą zdobędziesz bez niej, bo za samą lokalizację firmy dostajesz 2 albo 3 punkty.

Kto może być poręczycielem i kiedy lepsza jest blokada środków, opisałam we wpisie Poręczyciel do dotacji z urzędu pracy - warunki na przykładzie Zasad PUP.

W Kolbuszowej komisja bierze pod uwagę grupę, ale też rodzaj działalności, proponowany okres jej prowadzenia, wykształcenie i doświadczenie, przygotowanie, środki własne, analizę finansową, zabezpieczenie, a nawet wartość merytoryczną i estetykę wniosku. Wniosek musi mieć co najmniej 60 punktów (Kolbuszowa ma własną kartę z inną skalą niż Gdynia), a gdy pieniędzy jest mało, dotacje dostają wnioski z największą liczbą punktów.

Część punktów załatwiasz przed naborem: doświadczenie wpisane do karty rejestracyjnej, wymagany czas w rejestrze, faktury pro forma. Opisałam to we wpisie Dotacja z urzędu pracy: co załatwić, zanim urząd ogłosi nabór. Bywa też dodatkowy plus przy ocenie wniosku, po który może sięgnąć każdy bezrobotny, bez względu na grupę: w Świeciu urząd zapowiedział, że premiowane będą wnioski osób bezrobotnych, które wezmą udział w spotkaniu dla przyszłych przedsiębiorców z ekspertem z urzędu skarbowego.

O co zapytać w urzędzie pracy przed złożeniem wniosku?

Z samego ogłoszenia nie zawsze wynika, czy nabór jest dla Ciebie. Zanim zaczniesz pisać wniosek, zadzwoń albo pójdź do urzędu i zapytaj:

Jeśli urząd odmówi uwzględnienia wniosku, musi podać przyczynę na piśmie, w ciągu 30 dni od złożenia kompletnego wniosku (§ 3 ust. 5 rozporządzenia). Z podanej przyczyny dowiesz się, czy odpadłeś przez warunki naboru (np. ograniczenie do wybranych grup), przez ocenę wniosku czy przez brak pieniędzy.

Urząd może prowadzić nabory z różnych pieniędzy, a każdy z nich może mieć inne zasady. Węgorzewo pisze o tym wprost: w projektach unijnych i w programach z dodatkowych pieniędzy od ministra (tzw. rezerwy ministra) trzeba spełnić kryteria dostępu danego projektu. Jeśli obecny nabór jest tylko dla wybranych grup, przygotuj wniosek wcześniej i pilnuj strony urzędu, bo nabór potrafi skończyć się szybko. Zdarza się, że nabór na dotację zamyka się po niespełna 3 godzinach.

Najczęstsze pytania o grupy pierwszeństwa w urzędzie pracy

Pamiętaj: najpierw ustal, czy nabór jest dla wszystkich, a dopiero potem licz punkty. Jeśli chcesz, żebyśmy sprawdzili zasady naboru w Twoim urzędzie i napisali wniosek za Ciebie, zobacz, jak pomagamy przy dotacjach z PUP na otwarcie działalności gospodarczej.